Til vinar sem dó 4. júní

Ég hefði átt að fá að lesa
nýju ljóðin þín
um þetta leyti árs
þegar fuglarnir syngja í grænu laufi,
eða kveikja þér í sígarettu
einhverja nóttina.
En það er ekki alltaf sumarið
sem vorinu fylgir-stundum óvænt hret
grimmara vetri.

Nótt
grafarþögn-vísarnir
staðnæmast á 12.
Draumar villuráfandi sem fyrr.

Ég kveiki á sígarettu.
Gömlu ljóðin þín
kasta bjarma á andlit þitt,
þú opnar munninn,
vilt segja eitthvað.
M-Á-L-L-A-U-S
vélbyssuraddir og skriðdreka.
Augngota frá blóðvellinum.
Hinsta ljóð þitt
til einhvers sem lifir af.

Vísarnir skríða yfir 12,
þeir hafa fullkomnað endurtekningu.
Til er það sem
getur endurtekið sjálft sig
s.s. dagrenning
sem enn einu sinni mun rísa
upp úr blóðugum sjóndeildarhringnum.
En ekki þú, ekki háttur þinn
að reykja.

Líkt og þeir kristnu
tendra fjórða ljósið kveiki ég
í fjórðu sígarettunni.
Ég stæli aðferð þína við að reyka
á miðnætti.

 

Í dag brá ég mér á Selfoss og kom auðvitað við í Sunnlenska bókakaffinu.  Þar var Bjarni Harðar.  Bjarni er sem kunnugt er, fróður maður, skemmtilegur og skrafhreifinn vel.  Enda þótt hann hafi nú á seinni árum, lagt út á refilstigu skáldskaparins, hafði ég ekki hugmynd um það, fyrr en í dag, að hann væri vel að sér í bókmenntafræði.  Má enda segja, að sjaldan fari þau saman, fræðin þau arna og skáldskapurinn.

En þarna hef ég vanmetið minn gamla kumpán.  Hann sýndi mér nefnilega stóran bókaskáp, sem sjá má á meðfylgjandi mynd, ásamt Bjarna (sá síðarnefndi er vinstra meginn á myndinni).  "Þetta er kláðaskápurinn", sagði Bjarni hróðugur.  Ég var ekki alveg með á nótunum og krafðist skýringar.  Og svarið lét ekki á sér standa.

Allir kannast við búkkláða; við honum er það ráða vænst, að klóra sér eða bera á sig kláðastillandi smyrsl.  En svo er til nokkuð sem heitir sálarkláði.  Hann legst á sálarinnar innstu afkima og veldur þungbæru óþoli.  Við honum er aðeins eitt ráð, nefnilega það, að lesa sig frá honum. 

Kláðaskápurinn á Sunnlenska bókakaffinu er fullur af bókum gegn sálarkláða og þeim er skipt niður í undirflokka rétt eins og gerist í almennri bókmenntafræði.  Þarna gefur að líta bækur um dulfræði.  Þær duga vel á handanheimskláða.  Þá má sjá þarna skræður um AA-fræði.  Þær lækna menn af þorstakláða.  Kynjafræði eru í einni hillunni.  Þær duga vel á skilgreiningarkláða félagsfræðinnar.  Ekki má gleyma stjörnufræðibókum.  Eins og kynjafræðibækurnar flokkast þær undir varnir gegn skilgreiningarkláða, þó á öðru sviði.   Þær forða mönnum undan kuklkláða.  Draumabætur eru þarna einnig sem og fyrirtækjafræði.  Báðir þeir bókaflokkar teljast til draumórabóka.  Loks ber að nefna bækur um næringu og heilsu.  Ég veit ekki á hvaða kláða þær duga og það vissi Bjarni ekki heldur.  En merk eru fræðin.

En sem hann hafði hjólað smá spöl, nam hann staðar og sagði við mig: „Ég er ekki maður."  Ég hváði.

„Ertu ekki maður? Hvað ertu þá?" spurði ég þann stutta.  Og svarið lét ekki á sér standa:

„Ég er krakki."

„En þú ert nú samt maður," leiðrétti ég.

En piltur sat fast við sinn keip: „Nei, ég er krakki." 

Svo reið hann sínu glæsta þríhjóli á vit vorsins og ævintýranna.

Nú er það svo, að margir eiga vini og ættingja, sem leið eiga um Flóann og hefur frétt þessi því valdið ýmsum kvíða og ótta.  Hvað lá á, að flytja fréttina?

Kunningi minn einn sagðist oft hafa samband við fjölmiðla vegna svona fréttaflutnings og jafnan fá það svar, að hér væri um samkeppni að ræða.  Sá fjölmiðill, sem fyrstur er með fréttina, er sem sagt bestur, samkvæmt þessari formúlu.  En geta fjölmiðlar ekki tekið upp samkeppni í tillitssemi?  Spurt er í ljósi þess, að fyrir ekki svo ýkja löngu var fréttaflutningur sem þessi af mörgum kallaður sorpblaðamennska.

Þarna gefur að líta tauverk frá árunum 1957 til 1960.  Merkilegt að sjá kraft og hógværð fallast í faðma.

Ekki meira um það; notið tækifærið og komið ykkur á staðinn, þið hafið gott af því.

Vissulega er Ja.is stjórnað af konum.  En er sérstök ástæða til að verðlauna fyrirtæki, sem gerir konur atvinnulausar, eins þótt því sé stjórnað af konum.  Og það af Félagi kvenna í atvinnurekstri?

Ofan á þessi tilþrif fyrirtækisins bætis svo símaskráinn 2011.  Þar er nokkrum litlum myndum af ungum konum á sundbolum og í ýmsum stellingum raðað kringum stóra mynd af tölvulöguðum staðalbúk umbúðaþjóðfélagsins.

Hvað skyldi það annars vera, sem kallað er „umbúðaþjóðfélag"?  Jú, það er sú tegund þjóðfélags, þar sem umbúðirnar skipta öllu en innihaldið engu.  Í slíku þjóðfélagi kaupir fólk eggjaskurn, sem hvítan og rauðan hafa verið blásin úr.  Annað heiti á eggjaskurn í þessu samhengi er „ímynd". 

Með því að verðlauna Ja.is hefur Félag kvenna í atvinnurekstri sýnt, að það er sama eðlis og Ja.is; eggjaskurn án innihalds.

Lára Hanna Einarsdóttir hefur sent frá sér frábært efni um þetta fyrirbæri á Eyjunni.is.  sem sjá má hér hér

Stjórnsýsla Íslands er án ábyrgðar.  Ef fyrirtæki verður uppvíst af því, að selja iðnaðarsalt til matvælaframleiðslu árum saman, þá skal því heimilað, að halda sölunni áfram, meðan birgðir endast.  Matvælaeftirlitið sér til þess.

Komi í ljós, að læknir noti iðnaðarsílikon við brjóstaaðgerðir, skal slíkt ekki haft í hámælum.  Landlæknir sér til þess.

Sé áburði með þungmálmum (kadmíum) yfir leyfðum mörkum, dreift á tún til áburðar, skal þagað þunnu hljóði.  Matvælastofnun sér til þess.

Og fari forseti lýðveldisins óravegu út fyrir valdsvið sitt, skal skorað á hann að bjóða sig fram til eilífðar nóns. 

Hugsanaefirlitið sér til þess.

Auðvitað er öllum ljóst, að Geir Haarde, ber einn og sér ekki ábyrgð á hruninu.  Það er augljóst, að þegar atkvæði voru greidd um kærurnar til landsdóms, átti að greiða sameiginlega atkvæði um þá fjóra fyrrverandi ráðherra, sem til umfjöllunar voru. Sú varð því miður ekki raunin.

Engu að síður er ljóst, að fyrst landsdómsmálinu gegn Geir Haarde hefur verið þinglýst, er aðkomu alþingis að málinu lokið. 

Um sekt eða sakleysi Geirs Haarde ætla ég ekki að fella dóm, enda er ég þess ekki umkominn.  En úr því sem komið var, átti hann fullan rétt á því, að verjast fyrir landsdómi og leiða rök að sakleysi sínu.  Það eru mannréttindi, en ekki hitt, að ætla að draga hann undan dómi eins og Bjarni Benediktsson vill.

Eins og sjá mátti í sjónvarpsfréttum á sínum tíma, beinlínis svamlaði Ingibjörg Sólrún Gísladóttir á hundasundi undan landsdómi í tárum sínum á fundi Samfylkingarinnar.  Björgvin G. Sigurðssyni og Árna Matthíassen skolaði í skjól í sama táraflóðinu. 

Var til of mikils mælst, að karlinn í brúnni, einn manna, stæði fyrir sínu?

Í Alþingistíðindum árið 1903 kemur fram, að á þinginu þar á undan, 1902 (alþingi kom saman annað hvert á þeim tímum), var frumvarp um landsdóm til umræðu. Flutningsmaður þess var Hannes Hafstein, en eins og fram kemur í málflutningi hans, var Lárus H. Bjarnason síðar lagaprófessor og enn síðar hæstaréttardómari, helsti höfundur frumvarpsins.

Núgildandi lög um landsdóm eru að meginstofni komin úr þessu frumvarpi. Og þar sem Lárus H. Bjarnason samdi lagafrumvarpið um landsdóm að mestu, hljóta orð hans að vega þyngra en annarra, varðandi túlkun á lögum um landsdóm.

Í því sambandi er fróðlegt að lesa fylgirit með Árbók Háskóla Íslands 1914. Fylgirit þetta nefnist Um landsdóminn og er eftir Lárus H. Bjarnason. Þar segir á bls. 33 og 34:

Þegar er sameinað alþingi hefur ályktað að kæra ráðherra fyrir landsdómi og kosið sóknara, á forseti þingsins að senda sóknara ályktun þess um ákæruna, bæði frumrit ályktunarinnar og eptirrit af henni. Þar með er alþingi úr málinu og sóknari kominn þess í stað. Málið heldur úr því áfram, þó að nýjar kosningar fari fram, hvort heldur af því að kjörtími er úti eða þing rofið. Þó mundi alþingi geta fellt ákæru niður, áður en málið væri komið í dóm fyrir landsdómi, en yrði þá að gjöra það með þingsályktun í sameinuðu þingi. (Undirstrikun mín).

Ljóst er, að lögsóknin gegn Geir Haarde er þegar komin í dóm fyrir landsdómi.  Alþingi getur því ekki gripið í taumana.  Sókn og vörn málsins verða því að hafa sinn gang, hver svo sem skoðun manna á ákærunni er.  Alþingi hlýtur því að vísa frá tillögu Bjarna Benediktssonar um að fella ákæruna niður.

Hins skyldu menn gæta, að Geir Haarde hefur ekki verið dæmdur sekur um það, sem á hann er borið og er því vitanlega saklaus að lögum, nema því aðeins að landsdómur telji hann sannan að sök.  Vissulega ber hann sem forsætisráðherra hrunastjórnarinnar og fjármálaráðherra hennar áður, vissa ábyrgð á því hvernig fór.  En málsbætur á hann sér ýmsar.  Hvers vegna ætti að svipta manninn réttinum á að fá um það úrskurð landsdóms, hvort vegur þyngra?

"Skítt með það", segir mannskapurinn á Matvælastofnun og setur gæðastimpil á iðnaðarsaltið til manneldis.

Þá hefur Matvælastofnun lagt blessun sína á sölu Skeljungs á áburði, með kadmíuminnihaldi, sem er rúmlega tvöfalt á við það, sem leyfilegt er.  Þessum herlegheitum dreifðu bændur á tún, óupplýstir um innihaldið. 

Silíkonhneykslið sem nýlega kom upp er kapituli út af fyrir sig.  Auðvitað eru margar hliðar á því máli.   En eftirlitsleysið ætti að vekja menn til umhugsunar.

Það hefði einhvern tíma þótt tíðindum sæta, að öryrki, og það  lamaður gamall maður, þyrfti að hóta að svelta sig í hel, til að njóta þeirra sjálfsögðu mannréttinda, að fá aðstoð við sitt hæfi. Þetta eru nú samt örlög Alberts Jensen öryrkja í Reykjavík.

Og þeir eru fleiri, öryrkjarnir, sem búa við skert mannréttindi í "norræna velferðarkerfinu" á Íslandi. Maður, rétt tæplega þrítugur, hefur svipaða sögu að segja og Albert. Hann er einnig lamaður. Hann kvíðir því, að lifa við núverandi kerfi næstu hálfu öldina, nái hann aldri Alberts. Því miður eru dæmin mun fleiri.

Þegar fréttamenn ganga á fulltrúa kerfisins, en til þess virðist þurfa sjálfsmorðshótun öryrkja, eru viðbrögðin jafnan á sömu lund; menn sveipa sig dularblæ "faglegs mats" og telja sig þar með lausa allra mála.

Hugtakið "faglegt mat" er í raun aðeins skjöldur þess fólks, sem þjáist af sálarkulda. Það kemur sér upp ómennsku kerfi, ekki af illmennsku, heldur vegna andlegs doða og skorts á mennsku, sem stundum tekur á sig mynd hrokans.

Þau dæmi, sem hér hafa verið nefnd eru úr Reykjavík. Þar situr trúður í stóli borgarstjóra. Og það má hann eiga trúðurinn sá, að ekki reynir hann að leyna eðli sínu. En í þessum stóli situr hann fyrir tilverknað Samfylkingarinnar, hins íslenska jafnaðarmannaflokks, hvers formaður telur sig stuðla að norrænni velferð.

Á þessi flokkur rétt á atkvæðum fólks?

Hannes er hvorki metsöluskáld né stjörnusafnari í orðagjálfri fjölmiðla.  Ljóð hans votta djúpa íhugun og fegurðarþrá.  Eins og hann sjálfur bendir á í viðtali í Fréttablaðinu í dag, er hann ekki þjóðskáld; tími þeirra leið við andlát Davíðs Stefánssonar frá Fagraskógi.  Eigi að síður hefur þjóðin vaxið nokkuð við skáldskap hans.

Það fólk sem sagt er, að setji svip sinn á söguna, hefur í raun brúað  þetta fljót.  Ýmist leiðir það okkur á villigötur eða skilar okkur fram veginn til gæfu og gengis.  Þetta er hin sögulega þróun.

Víst getur sá sem ekki þekkir söguna lifað bærilega hamingjusömu lífi.  En hann verður þess aldrei umkominn, að taka þátt í þróun lýðræðislegs samfélags.  Því verður að gera þá kröfu á hendur lýðfulltrúum, að þeir skilji og virði söguna, umfram þá, sem láta hverjum degi nægja sína þjáningu. 

Í ljósi þessa verður það að teljast heldur bagalegt, að nú í dag, þegar þrjár aldir eru liðnar frá fæðingu Skúla fógeta, skuli ríkja algjör þögn um nafn hans.

Þorsteinn Pálsson fjallaði um þessi merku tímamót í helgarblaði Fréttablaðsins og er það vel.  En borgarstjórn virðist alls óvitandi um það, hver kallaður er „faðir Reykjavíkur".  Félög iðnrekanda og iðnaðarmanna hafa sýnilega gleymt því, hver átti stærstan þátt í upphafi iðnaðar á Íslandi.  Þeir fjölmörgu, sem að verslun koma virðast ekki muna eftir þætti Skúla í baráttunni gegn einokuninni og þar með þætti hans í upphafi íslenskrar verslunar.  Og ekki verður betur séð, en að kennarar sagnfræðideildar Háskóla Íslands minnist þess ekki lengur, að Skúli fógeti er einn verðugasti fulltrúi upplýsingaaldar á Íslandi. 

Þessi gleymska Íslendinga á Skúla fógeta er tákn okkar eigin sjálhverfu.  Sjálfhverfum manni tekst aldrei að brúa það mikla fljót, sem sagan er.  Um leið og hann kemur að fljótsbakkanum, er hugur hans bundinn við það eitt, að spegla sína eigin mynd á vatnsfleti þess.

Er þetta ekki misheyrn, eða eru starfsmenn utanríkisþjónustunnar undanþegnir því, að þurfa sjálfir að tryggja eigur sínar, hverjar svo sem þær eru?

Ég fyrir mitt leyti, tel það ekki hlutverk skólanna, að stunda trúboð; þar eiga heimilin og einstök trúarsamtök að koma að málum.  En fram hjá hinu verður ekki litið, að íslensk menning er að svo verulegum hluta mótuð af kristinni trú, að án nokkurrar þekkingar á kristindómi verður hún vart skilin.  Að ætla sér að útiloka kristin fræði úr grunnskólum, er eins og að fjalla ekki um strandlengju landsins í landafræði Íslands.

Í umræðum um þessi mál er gjarnan blandað saman trúfélögum og einhverju, sem menn kalla "lífsskoðanafélögum".  Merking síðarnefnda orðsins er mér ekki fyllilega ljós.  Hygg ég þó, að notkun þess eigi sér þann tilgang, að draga úr mikilvægi trúar í mannlegu samfélagi.

Nú er það svo, að trú á guðdóm er flestum eðlislæg í einhverri mynd.  Vissulega skipar hún misjafnlega stóran sess hjá mönnum, en hún er samt til staðar hjá flestum.  Það breytir ekki því, að sumir hafna slíkri trú.  Vitanlega hafa þeir fullan rétt á því.  En það þýðir þó ekki, að sá agnar litli minnihluti eigi að geta hindrað eðlilega fræðslu um trú flestra landsmanna í grunnskólakerfi landsins.

Nú er ég ekki svo fróður, að þekkja hugmyndafræði Besta flokksins, ef einhver er.  Nafn flokksins bendir þó óneitanlega til þess, að ekki byggist hún á tiltakanlegu lítillæti.  Aftur á móti tel ég mig sæmilega að mér varðandi jafnaðarstefnuna.  Ég nefni það vegna þess, að það er Samfylkingin, sem heldur þessum borgarstjórnarmeirihluta gangandi.  Og ég veit ekki betur, en fylkingin sú vilji láta orða sig við jafnaðarmennsku, þótt ég eigi nú stöðugt erfiðara með að átta mig á forsendum þess.

Ég veit ekki hvernig á því stendur, en ég hef alltaf fundið vissan samhljóm milli kristindóms og jafnaðarstefnu.  Játa þó fúslega, að trú er yfir stjórnmál hafin, rétt eins og nokkur stærðarmunur er á eik og strái eða fjalli og sandkorni.  En hvað um það; ég held það væri ráð, að borgarfulltrúar Samfylkingar í henni Reykjavík, huguðu ögn að því, hvort mannúðarhyggja jafnaðarstefnunnar eigi sér ekki, a.m.k. að verulegu leyti, rætur í kristindómnum.  Að þeim vangaveltum loknum gæti þetta góða fólk svo velt því fyrir sér, hvort Guðs orð sé sérlega skaðlegt börnum og unglingum.