Kosningaspjall

Ntma lri sr rtur upplsingastefnu 18. aldar. eim tmum tk vaxandi borgarasttt Evrpu a efast um gulegt vald knga og keisara og s hugmynd tk a last a mnnum, a betur sju augu en auga. upphafi voru hugmyndir eirra um lri harla rngar. eir einir skyldu njta kosningarttar og um lei kjrgengis, sem ttu tilskildar lgmarkseignir ea vru menntamenn. Fr a oftast saman, v aeins eignamenn hfu r menntun. Og svo var kosningartturinn auvita bundinn vi karla.

Eftir v sem 19. ldina lei, rmkuu hugmyndir manna um kosningartt og kjrgengi. Borgaraleg frjlslyndisfl og enn frekar rttk fl, sem brust fyrir auknum mannrttindum verkals geru sr grein fyrir v, a ekki vri samhengi milli eigna og lris. Auk ess tku konur vaxandi mli a krefjast rttar sns.

Svo fr, a eim rkjum, sem anna bor kenndu sig vi lri, var almenn og v skilgreining ess ofan . Konur luust kosningartt og eigna- og menntunartakmarkanir kjsenda og frambjenda voru afnumdar. Lengi vel stulai etta a v, a r stofnanir, sem kosi var til, jing, sveitarstjrnir o.s.frv. flu sr kvena stttarlega breidd, mis mikla a vsu.

N er eins og essi run s a snast aftur til fmennisstjrnar eins og hn var upphafi borgaralegs lris. A vsu halda menn kosningartti snum, burts fr prfgrum, en frambjendur vera sfellt einslitari hpur. Og gerist nokku merkilegt. Rkin fyrir menntunarkrfum frambjenda og kjsenda upphafi borgarlegs lris voru elileg eirra tma vsu. Upplsingastefnan krafist ess, a eir sem me vldin fru, hefu kvena lgmarks ekkingu jflaginu. A rum kosti gtu eir ekki teki tt stjrn ess. Slkar hugmyndir voru elilegar tmum frumlris.

En menntun er reynsla og hn fst var en sklum. Og n sari rum hefur hsklanm a strum hluta breyst r vu akademsku nmi rnga fagjlfun. v er a svo, a mean hsklanemum fjlgar, tskrifa hsklarnir raun stugt frri menntamenn klassskum skilningi ess ors. Hsklarnir hafa a hluta, leyst insklana af hlmi. Um lei hefur skudrkun ntmans blinda mnnum sn. Ungu og reynslulitlu flki er stugt treyst fyrir viameiri ttum samflagsins. Hver man ekki eftir unga bankaflkinu, sem a strum hluta leiddi jina fram a hengiflugi hrunsins? Maur var ekki allt viss um, hvort s mannskapur feraist um lxusjeppum ea barnavgnum.

N virast stjrnmlaflokkarnir, allir sem einn, stga sama dansinn. trlega htt hlutfall frambjenda allra flokka og fljtt liti llum ea a.m.k. flestum sveitarflgum,eru me leyfi a segja ungir og reynslulitlir srjlfair tknikratar, stl vi ann mannskap, sem notaur er sem millistjrnendur bankakontrum. etta hefur svo leitt til slkrar mlefnaftktar, a frambjendur keppast vi a lofa gu veri. Plitskum litamlum sem uppi eru sveitarflgum ti um allt land, eins og lglaunastefnu, vaxandi ney ryrkja og gamals flks, evrpumeti brottfalli nemenda r sklum o.s. frv. er tt til hliar. Slk ml eru einfaldlega of flkin og gileg fyrir reynslulausa tknikrata. eim ltur best a sjga snudduna sna barnavagninum og berjast fyrir bttu veurfari.

(Birtist Sunnlenska frttablainu 14. ma 2014)


Hugleiingar um stjrnml

Kristjni fr Djpalk lt a lttar en flestum rum skldum, a komast a kjarna mlsins me einfldum og skrum htti. ljabkinni rlkir, sem hann sendi fr sr ri 1972 gefur a lta lti lj, undir titlinum Flokkar. a hljar svo:

Flokkur er flk,
segja flokkar okkur.
Aftur mti
er flk ekki flokkur.
En forusta flokka
er fyrirtak.
llum miar eim fram
afturbak.

eim tmum egar Kristjn fr Djpalk orti etta lj, heyrust a vsu r raddir, sem sgu lri og flokksri fara heldur illa saman. Samt hafi ori stjrnmlasttt ekki enn heyrst tungu nokkurs manns. N, aeins rmum fjrutu rum sar, eru meira a segja stjrnmlamennirnir sjlfir farnir a tala um sig sem srstaka sttt; stjrnmlasttt.

tti etta ekki a vekja almenning til umhugsunar og umrna um a, hva lri er? Getur hugsast, a eftir allt a tjn, svii stjrnmla, efnahagsmla en fyrst og fremst siferilegum skilningi, sem ori hefur undanfrnum rum, su menn enn reiubnir til a tlka lri ann htt a a feli ekkert sr, anna en rtt almennings til a afsala sr vldum hendur stjrnmlaflokka fjgurra ra fresti.

Gu heilli m sj viss merki breytinga. Almenn tttaka strfum stjrnmlaflokka er svo hverfandi, a eir eru farnir a auglsa eftir hugmyndum sustu vikur fyrir kosningar. Flagsstrfin sem stjrnmlaflokkarnir hfu ur a strstum hluta snum hndum, hafa n frst til fjlmargra hugamannahpa, m.a. um einstk velferarml, nttruvernd og nnur hugarefni. Er ekki r, a menn leii hugann a v, hvort ekki megi me einhverjum htti tryggja akomu slkra hpa a stefnumtun og kvaranatku varandi au mlefni, sem eir einbeita sr a? g er ekki fr v, a etta vri tilraunarinnar viri.

(essi grein birtist Sunnlenska frttablainu ann 7. ma s.l.)


Til umhugsunar

N nlgast sveitarstjrnarkosningarnar og er v tmabrt a hrista af sr doann og velta fyrir sr hvaa ingu kosningar sem essar hafa fyrir hvert og eitt okkar. Stutt er san jin upplifi hrun drauma sinna og veruleika. kjlfar ess hefur miki veri rtt um lri lrislega umru, sem skortir og byrg okkar kjsenda v umboi sem vi veitum stjrnmlamnnum me atkvi okkar. ll urfum vi a velta v fyrir okkur hvaa krfur vi gerum til frambjenda og stjrnmlaflokka, sem og hvaa krfur vi kjsendur urfum a gera til okkar sjlfra.

Hva snr a v fyrra er ljst a heiarleiki og aumkt eru grundvallarkrfur sem vi eigum a gera til frambjenda. Reynslan hefur snt a ar er va pottur brotinn. Undanfarin r hefur miki veri rtt um gagnsi plitk hefur a snt sig vera skrmlgi ein, enda eru kjtkatlar ekki gegnsir. Atkvi okkar a vera varstaa okkar um lri, ess vegna m aldrei kjsa af gmlum vana. a er veikleikamerki lrinu ef einstakir flokkar ea frambjendur telja sig geta gengi a atkvi okkar vsu. Almenningur ekki a urfa a ttast stjrnmlamenn en a gera lmarkskrfu a eir sanni sig veruga ess trausts a vera kosnir, v a er mikil byrg v flgin a vla um annarra manna ml hvort heldur er litlu ea stru samflagi. a sem er httulegast lrinu er egar stjrnmlamenn telja sig geta gengi a atkvi okkar vsu. Hver s sem greiir atkvi kosningum gegnir v meginhlutverki a standa vr um lrisleg gildi. S sem bur sig fram til jnustu vi almenning ekki a komast upp me a a brosa framan flk fjra hvert r, hann a svitna fjgur samfleytt.

(essi pistill birtist Sunnlenska frttablainu . 30. aprl s.l.)


Gengur menntun t samkeppni?

N hefur n Psaknnun leitt ljs afleitan rangur grunnsklakerfisins hr landi. Ekki skal g neitt um a segja a sinni, hva veldur. En etta er grafalvarlegt ml. Vibrg nefnds borgarfulltra Sjlfstisflokksins vi knnunni, valda mr nokkrum heilabrotum. Hann hefur mestar hyggjur a v, a samkeppnishfni nemenda (vntanlega egar eir koma r skla) muni skerast.

g hlt a Sjlfstisflokkurinn ahylltist einstaklingshyggju. Ef marka m or borgarfulltrans er a misskilningur; a snilega ekki a mennta brn til a auka andlegan roska eirra, heldur til a gera au a vel smurum tannhjlum atvinnulfinu.

Vitanlega arf menntun a hluta til, a auka mguleika nemenda til a afla sr lfsviurvris. En eir mguleikar aukast sjlfkrafa me auknum roska eirra. En ef til vill snst mli um hina eilfu spurningu: Hvort kemur fyrst, eggi ea hnan?


Kalska kirkjan slandi

Kalska kirkjan slandi

A skla eim er myrir
barnsins sl,
er hvassara
en bulsaxar stl.

Og egar aga er
um ningsverkin grimm,
verur verld ll
hr og dimm.

Og ljssins vald
sem Kristur fri oss,
vrum presta verur
Jdasarkoss.


litaml?

Eftirfarandi fullyringu rakst g bk einn: "Menn geta gert gverk n ess a vera eli snu gir, en menn geta ekki frami illvirki ess a vera vondir."

etta er nokku merkilegri fullyring, en fljtt liti mtti tla, enda vekur hn anka. v m t.d. velta fyrir sr, hvort gverk stafi ekki af gum huga og hltur s, sem gerir gverk ekki a teljast gur? Samkvmt v tti sari hluti fullyringarinnar a standast, a er, a aeins vondur maur geti frami illvirki. En vaknar spurningin um rt illvirkisins. S hn beinlnis illur vilji, er augljst, a s sem a fremur er illur. En getur hennar ekki veri a leita vanroska, ffri ea beinlnis sturlun?

Ng bili.


r vndu a ra

N er r vndu a ra, a.m.k. fyrir , sem vilja velja milli "stru" stjrnmlaflokkanna. grfum drttum m segja, a vali standi milli ess a kjsa brennuvargana, sem kveiktu hsinu okkar ea slkkvulii sem kalla var vettvang, en gleymdi a taka me sr slngurnar.

S kvlina sem vlina!


Dau atkvi eru ekki til

Ekki man g hvort a var sveitarstjrnarkosningunum 1990 ea ingkosningum ri eftir. bum essum kosningum s g um utankjrstaaatkvagreisluna fyrir Aluflokkinn Reykjavk. Dag nokkurn var hringt fr kosningaskrifstofu krata vestur fjrum. eim sem hringdi var miki mun, a g fri elliheimili Grund og kmi konu einni, sem hann sagi ba ar, kjrsta. a var auvita ekkert ml. En til a hafa vai fyrir nean mig, hringdi g elliheimili til a grennslast fyrir um a, hvort blessu gamla konan vri ferafr. Hn reyndist hafa lagt upp sna hinstu fr fyrir remur mnuum. g hringdi auvita vestur og sagi eim, sem hringt hafi, a a vri nokku seint, a koma konunni kjrsta.

Vestfiringar eru eins og menn vita, skjtrir menn og sjst stundum ekki fyrir. Svari sem g fkk var eim anda: "Mr er andskotann sama, hvort kerlingin er lifandi ea dau, fer elliheimili og kemur henni kjrsta," hvein mnum manni fyrir vestan. Svo skellti hann en g skellti upp r.

essu tilfelli var sannanlega um a ra "dautt atkvi." En hinir ltnu eru lka eir einu, sem hgt er a kalla "dau atkvi."

Stru flokkarnir halda v gjarnan lofti, a atkvi greidd litlum flokkum su "dau atkvi." Er tt vi, a vikomandi flokkur fi tpast og jafnvel alls ekki mann kosinn ing. Vissulega er hgt a leia lkum a v, hvort einhver flokkur ni ingstum eur ei. En me atkvi snu tj kjsendur skoun sna, eins tt kosningarnar su leynilegar. Og eir hafa fullan rtt v, a kjsa n tillits til ess, hversu miklar lkureru , a atkvi eirra "ntist" vikomandi flokki. a er kjarni mlsins.


Baldur skarsson minning

Baldur skarsson

r leita mig minningarnar um ann dula mann, sem gjarnan sl harla torra takta ljahrpu sna. Hn var nefnilega nokku torstt, sl sveitapiltsins suur, eins og a er kalla egar menn halda hfustainn, r hvaa tt sem ber a. Og jafn dulur og hann var, tamdi hann sr a yrkja gtum. Br vissulega t af eim vana snum stku sta. ess vegna eru flest lja hans torr til skilnings, en a sama skapi opin skynjun eirra, er gefa sr tm til a njta dptar og fegurar. En er nokkurs krafist; a skal jta.

rlgin hguu v svo, a samskipti okkar Baldurs uru stopul egar lei. Sast bar fundum okkar saman Austurvelli sumar lei. etta var slrkum degi, en maurinn me ljinn hirir ekki um veur, einn slttumanna. Og mig grunai a oftar mundu leiir okkar ekki liggja saman, hva heldur ekki var.

En menn deyja sjaldnast a fullu; verkin lifa og minningin me. Og n, egar maurinn Baldur skarsson er allur, hygg g, a samnefnt skld muni ganga endurnjun lfdaga. smiju hans hafa jafnt ljaunnendur sem yngri skld, margt a skja.

(Greinin birtist Morgunblainu dag.)


Lj og ljfir tnar Sunnlenska bkakaffinu

Jane Ade SutarjoGrtar Geir Kristinsson

Lj og ljfir tnar Sunnlenska bkakaffinu

Lj og ljfir tnar nefnist dagskr, sem verur Sunnlenska bkakaffinu, dag klukkan 15.00. ar tla g a lesa r ntkominni bk minni, ar sem er a finna lj, frumort og dd, auk smsagna. Bkin nefnist Ljasafn og sagna 1972 til 2012 og er gefin t af bkaforlaginu Skruddu.

Ekki ver g einn ferinni, v g er bara nettur hluti af reykinu Lj og ljfir tnar. arna munu nefnilega spila hjnin Jane Ade Sutarjo panleikari og filuleikari, sem mun spila pan og Grtar Geir Kristinsson, sem spilar gtar. au eru bi kennarar vi Tnlistarskla rnesinga.

Dagskrin hefst klukkan 15.00 og eru allir velkomnir, mea hsrm leyfir.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband